پردههای غولپیکر جنوبگان برای مهار ذوب یخ: خطر تشدید تنشهای جهانی

با گرمایش زمین و ذوب سریع مناطق قطبی، ایدههای مهندسی زمین برای کاهش اثرات تغییرات اقلیمی مطرح شدهاند. یکی از این طرحها، ساخت پردههای زیرآبی عظیم در جنوبگان است که یخسارهای در معرض خطر را احاطه میکنند تا از افزایش سطح آب دریاها جلوگیری شود. بااینحال، این ایده علاوه بر چالشهای علمی و فنی، نگرانیهای جدی سیاسی را نیز برانگیخته و میتواند جرقه تنشهای بینالمللی شود.

مطالعه فرضی در مجله نیچر

مقالهای در ژانویه ۲۰۲۴ در مجله نیچر منتشر شد که به طور فرضی به بررسی این طرح پرداخته است. بر اساس این گزارش، یک پرده شناور با ارتفاع ۱۰۰ متر و طول ۸۰ کیلومتر به کف دریا متصل و در اطراف مناطق آسیبپذیر مانند یخسار غربی جنوبگان کشیده میشود. پژوهشگران اذعان دارند که امکان اجرایی بودن این ایده قطعی نیست، اما معتقدند که مطالعه آن برای پیشگیری از افزایش فاجعهبار سطح آب در دهههای آینده ضروری است.

هشدارهای سیاسی و حقوقی

مطالعهای دیگر که اخیرا در مجله امور بینالملل منتشر شده، هشدار میدهد اجرای چنین پروژهای میتواند به اختلافات سیاسی و حقوقی بینالمللی دامن بزند. جنوبگان از نظر سیاسی منطقهای بسیار خاص است. سیستم پیمان جنوبگان که در سال ۱۹۵۹ تصویب شد، هرگونه فعالیت نظامی، آزمایش هستهای و استخراج معادن را در این قاره ممنوع کرده است.

اکنون هفت کشور شامل آرژانتین، استرالیا، شیلی، فرانسه، نیوزیلند، نروژ و بریتانیا ادعاهای ارضی خود در این منطقه را مطرح کردهاند، اما این ادعاها بر پایه معاهده در حالت تعلیق قرار دارند. با وجود همپوشانیهای سرزمینی، برای مثال بین بریتانیا، شیلی و آرژانتین، معاهده تا امروز از بروز درگیری بر سر جنوبگان جلوگیری کرده است.

خطرات امنیتی و سابقه تاریخی

شیباتا آکیهو، پژوهشگر حقوق بینالملل از دانشگاه کوبه در ژاپن و نویسنده مطالعه، توضیح میدهد مقاله به جنبههای سیاسی و حقوقی پنهانی اشاره دارد که پشت جذابیت علم و فناوری نهان شدهاند. ما معتقدیم کارشناسان باید با آگاهی کامل از این جنبههای منفی در مورد گسترش چنین فناوریهایی تصمیمگیری کنند.

یکی از نگرانیهای اساسی، این است که سازه میتواند مقصد خرابکاری، اخاذی سیاسی یا تروریستی قرار بگیرد. پژوهشگران هشدار میدهند که حتی اگر چنین سناریوهایی دور از ذهن به نظر برسد، وجود این احتمال میتواند خطرات امنیتی قابلتوجهی ایجاد کند. برای محافظت از زیرساختها، به نظارت و تأمین امنیت نیاز است که خود میتواند پیامدهای سیاسی و نظامی را در جنوبگان به همراه داشته باشد، در حالی که این منطقه تا به حال هیچ جنگی ندیده و تنها نقطه کاملا غیرنظامی روی زمین است.

پژوهشگران برای بررسی امکان مدیریت شرایط بحرانی، به سابقه اختلافات نگاه کردهاند. به عنوان مثال، در دهه ۱۹۸۰ مذاکرات جدی در مورد استخراج مواد معدنی در جنوبگان برگزار شد که در نهایت با تصویب پروتکل حفاظت از محیطزیست پیمان جنوبگان در سال ۱۹۹۱ حل شد. این پروتکل هرگونه استخراج معدن در این منطقه را به طور دائم ممنوع کرد.

چالشهای همکاری بینالمللی

بااینحال، احتمالا اکنون برای گفتگو در مورد چنین پروژهای زود است. علت اصلی ذوب یخسارها و افزایش سطح آب، تغییرات اقلیمی است، اما جامعه جهانی تا به حال نتوانسته اقدام مؤثری برای مقابله با این بحران انجام دهد. با ورود جهان به عصر جدیدی از تنشهای فزاینده، به نظر میرسد هماهنگی برای یک ابرپروژه مهندسی در این مقیاس محقق نخواهد شد، چه برسد به اینکه جهان به توافق سیاسیجغرافیایی لازم برای جلوگیری از درگیری نیز برسد.

نویسندگان در مقاله تأکید کردهاند در شرایط جاری، با تشدید رقابتهای بینالمللی و اختلافات بین ابرقدرتها، دستیابی به همکاری بینالمللی مورد نیاز برای اجرای چنین پروژهای بسیار دور از انتظار به نظر میرسد.