نوبت استقرار عقلانیت در معاونت علمی رسیده است_تونل زمان

معاونت علمی و فناوری ریاست‌جمهوری در دوره مستعجل «روح‌الله دهقانی فیروزآبادی» و هم‌زمان با موج جهانی، دقت اختصاصی‌ای معطوف قضیه «هوش مصنوعی» کرده می بود. اتفاقی به‌ذات مبارک که یقیناً آن‌جا به مشکل می‌افتاد که به سیاق معمول مدیریت سرزمین، به خوش‌بینی‌های وهم‌آلود و دستاوردسازی‌های مصنوعی منجر می‌شد. 

با همه ادعاهایی که در دوره دهقانی فیروزآبادی درمورد جایگاه ایران در عرصه هوش مصنوعی نقل می‌شد، جانشین او، «حسین افشین»، در روزهای نخست فعالیتش تصریح کرد که ایران در حوزه هوش مصنوعی نه در جهان و نه در منطقه جایگاه مناسبی ندارد. افشین بر این مسئله نیز پافشاری کرد که تا این مدت نقشه راهی در حوزه هوش مصنوعی تدوین نشده است و به همین علت عمل های و چشم‌اندازها هم تا این مدت اشکار نیست. 

دهقانی فیروزآبادی اگرچه اشاره‌هایی هم به ضعف کاربردپذیرکردن هوش مصنوعی در سرزمین می‌کرد، تلاش داشت با اراعه آمارهایی از مقدار انتشار کردن مقالات این عقب‌ماندگی را تلطیف کند. او هربار که می‌خواست به رتبه ۷۷ ایران در جهان از نظر کاربرد هوش مصنوعی اشاره کند، اول به سراغ جایگاه دوم ایران در منطقه یا رتبه ۱۷ در جهان از نظر تشکیل مقالات علمی می‌رفت. 

در این دوره، درحالی وعده رسیدن ایران به جایگاه یکی از ۱۰ سرزمین برتر جهان در حوزه هوش مصنوعی نقل می‌شد که به حرف های افشین، حتی چشم‌انداز مشخصی هم تدوین نشده است. سند ملی هوش مصنوعی هم که شورای‌عالی انقلاب فرهنگی آن را تدوین کرده، مجموعه‌ای از کلیات غالباً شعارگونه است که مثالهای راه به جایی نبرده‌ و بر زمین‌مانده‌اش را مکرر در حوزه‌های گوناگون دیده‌ایم. 

حتی در همین سند هم قسمت قابل‌توجهی از شاخص‌ها فقطً تحقیقاتی می باشند و آشکار است که تدوین‌کنندگان سند برنامه راحتی برای کاربردپذیری هوش مصنوعی نداشته‌اند. ماده ۴ این سند که به سیاست‌های راهبردی می‌پردازد، ملغمه‌ای از شعارهاست که ربط چندان وثیقی با شاخص‌های برسی این سند ندارند و اگر از چت‌بات‌های هوش مصنوعی هم بخواهید با ادبیات مسئولان حاکم متنی تشکیل کنند، به گمان زیادً آن متن تاحدی دقیق‌تر و کاربردی‌تر از این شعارها خواهد می بود.

به‌هرروی، اقرار افشین به نامطلوب‌ بودن حالت جاری، در کنار موضع‌گیری‌هایی همانند مخالفت با اراعه اینترنت طبقاتی به شرکت‌ها، می‌تواند نویددهنده استقرار نگاهی واقع‌گرایانه و به‌‌دوراز شوق‌زدگی در معاونت علمی باشد؛ نگاهی که باید دستاوردسازی و بازی با رتبه‌ها و رقم های را کنار بگذارد و به چالش‌های واقعی بپردازد. بااین‌حال روزهای آینده عیار حقیقی معاون تازه علمی و فناوری ریاست‌جمهوری را زیاد تر اشکار خواهد کرد و به این سوال جواب می‌دهد که آیا او می‌تواند مسیر عقلانیت را به معاونت علمی بازگرداند یا مغلوب رویه‌های ناصواب پیش‌ازاین می‌بشود؟