مکانیسم ماشه؛ شلیک به قلب بی‌جان فناوری اطلاعات ایران_تونل زمان

صنعت فناوری اطلاعات ایران که در یک دهه تازه با زخم‌های عمیق تحریم‌ها دست و پنجه نرم کرده، اکنون در اغاز ضربه‌ای قرار دارد که امکان پذیر نفس‌های آن را به شماره بیندازد. فعال‌شدن مکانیسم ماشه و گمان اسنپ‌بک، همچون شلیکی مستقیم به قلب بی‌جان این صنعت، می‌تواند آخرین امید به بقا و رقابت در عرصه دیجیتال را نیز از بین بردارد. این در حالی است که کشورهای منطقه با سرعتی زیاد به سمت فناوری‌های هوش مصنوعی و اینترنت اشیا حرکت می‌کنند. با تهدید برگشت ابرتحریم‌ها، کارشناسان از سناریوی تاریکی هشدار خواهند داد که می‌تواند شکاف فناوری سرزمین با رقیب ها را تا حد غیرقابل جبران عمیق کند.

اقتصاد ایران در دهه‌های تازه چندین دفعه با تاثییر از تحریم‌ها روزهای سختی را توانایی کرده و در این بین صنعت فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT) نیز از پیامدهای این محدودیت‌ها بی‌نصیب نمانده است. این چنین در حالی که تا کنون آمریکا چندین دفعه اصرار کرده است که قسمت فناوری اطلاعات و ارتباطات ایران از شمول تحریم‌ها مستثنی است، داده‌های میدانی بیانگر شرایط فرد دیگر می باشند. تحریم‌های مالی و بانکی و محدودیت‌های ناشی از محافظه‌کاری شرکت‌های بین‌المللی و فشارهای سیاسی مسیر دسترسی ایران به تجهیزات، فناوری‌های نوین و خدمات فنی و مهندسی را با مانع جدی مواجه کرده و آینده صنعت آی‌سی‌تی را به شدت تحت تاثییر قرار داده است.

در این بین کارشناسان اعتقاد دارند حتی اگر به ‌ظاهر قسمت آی‌سی‌تی از تحریم‌ها مستثنی اظهار بشود محدودیت‌های بانکی و مالی عملا امکان تراکنش و خرید تجهیزات را سلب می‌کند. 

تحریم‌ها این چنین مانع جدی در انتقال دانش فنی، لایسنس نرم‌افزارهای مهم، تجهیزات سخت‌افزاری پیشرفته و به‌روزرسانی‌های امنیتی تشکیل کرده‌اند. به همین علت شرکت‌های ایرانی زیاد تر مجبورند از فناوری‌های قدیمی‌تر یا جانشین‌های بومی منفعت گیری کنند که با استانداردهای جهانی فاصله دارد. حتی شرکت‌هایی که مشمول مستقیم تحریم نیستند به علت نگرانی از تبعات حقوقی و مالی همکاری با ایران را محدود یا متوقف کرده‌اند. 

این شرایط در حالی است که کشورهای منطقه با شدت در حال گسترش زیرساخت‌های دیجیتال، 5G، اینترنت اشیا و فیبر نوری می باشند، اما فاصله ایران به علت محدودیت‌های تحریمی با رقیب ها هر روز زیاد تر می‌بشود؛ شکافی که می‌تواند در طویل مدت به افت قوت رقابتی ایران در اقتصاد دیجیتال منجر بشود.

با این حال آنچه چشم‌انداز صنعت آی‌سی‌تی در ایران را بیشتر از پیش تهدید می‌کند موضوعی است که اکنون تیتر یک اکثر رسانه‌ها را به خود تعلق داده است؛ فعال شدن مکانیسم ماشه. اسنپ‌ببک نه ‌تنها می‌تواند تحریم‌های شورای امنیت را بازگرداند بلکه محدودیت‌های مالی و بانکی را نیز تشدید کند. در این چنین شرایطی همکاری شرکت‌های بین‌المللی با ایران بیشتر از قبل با ریسک همراه خواهد شد و مسیر دسترسی به فناوری‌های نوین و روز دنیا دشوارتر از همیشه می‌بشود. 

پیامد چندین سال تحریم

«آرش کریم بیگی»، مدیرعامل شاتل موبایل، در خصوص تاثییر تحریم‌ها بر صنعت آی‌سی‌تی ایران در گفتگو با دیجیاتو او گفت:

«ایالات متحده مدام ادعا می‌کند که صنعت مخابرات از شمول تحریم‌ها مستثناست، اما در عمل این ادعا با حقیقت فاصله بسیاری دارد. نخست این که تحریم‌های مالی هم چنان برقرارند و همین قضیه تبادلات مالی، تراکنش‌های بانکی و نقل‌ و انتقال پول را با مانع جدی مواجه کرده است. در نتیجه فرآیند خرید تجهیزات، دریافت خدمات مشاوره‌ای و تامین راهکارهای نوین و های‌تک در حوزه مخابرات برای ایران با اخلال اساسی روبه رو بوده است.»

به حرف های وی، تعداد بسیاری از کشورها و شرکت‌های بین‌المللی اگر مشمول مستقیم تحریم‌ها نباشند هم به علت ملاحظات و محافظه‌کاری‌های سیاسی و اقتصادی از همکاری گسترده با اپراتورهای ایرانی خودداری کرده‌اند. این شرایط جهت شده تعامل های فنی و تجاری ایران در حوزه مخابرات با کندی و محدودیت جدی پیش برود.

کریم‌بیگی معتقد است که پیامد این حالت برای اپراتورهای ایرانی دو وجه عمده داشته است. نخست کندی در فرآیند خرید تجهیزات و فناوری‌های پیشرفته از تامین کنندگان معتبر جهانی. دوم افزایش دیدنی هزینه‌های آشکار و نهان مربوط به فراهم تجهیزات، لایسنس‌های نرم‌افزاری و سخت‌افزاری و خدمات فنی و مهندسی. به همین علت هزینه نهایی برای اپراتورهای ایرانی به‌مراتب بالاتر از اپراتورهای خارجی است که بدون این چنین محدودیت‌هایی از همان وندورها خرید می‌کنند.

مدیرعامل شاتل موبایل فرمود که در این شرایط فعال شدن مکانیسم ماشه می‌تواند تاثیرات مضاعفی برجای بگذارد. او گفت: «این عمل نه‌تنها محدودیت‌های مالی و بانکی را تشدید می‌کند، بلکه فضای تعامل های بین‌المللی شرکت‌های ایرانی با شرکای خارجی را نیز بیشتر از پیش تحت تاثییر قرار می‌دهد. در نتیجه دسترسی به فناوری‌های نوین و روز دنیا با چالش‌های جدی‌تری مواجه خواهد شد و چشم‌انداز گسترش صنعت مخابرات در سرزمین بیشتر از قبل تهدید می‌کند.»

خداحافظی برندهای خارجی از ایران

«علی کیایی‌فر»،کارشناس امنیت شبکه، نیز معتقد است که با وجود تحریم ها اکنون تنها برخی از برندهای خارجی به‌اختصاصی چینی‌ها و روس‌ها در بازار فناوری اطلاعات و ارتباطات ایران فعالیت می‌کنند و فعال شدن مکانیسم ماشه ریسک وجود این برندها را افزایش می دهد و به گمان زیاد ناظر خداحافظی آنها از ایران خواهیم می بود.

او گفت که محصولات برندهای نقل همانند Cisco و HPE هم اگرچه تا کنون به طور غیرمستقیم داخل بازار ایران می‌شد، اما به گمان زیاد این مسیرهای غیرمستقیم واردات تجهیزات هم دچار چالش خواهند شد:

«در حوزه هوش مصنوعی هم‌ اگرچه هم اکنون محدودیت‌های صادرات GPU به ایران وجود دارد اما فعال شدن مکانیسم ماشه علتمی‌بشود حتی کشورهای غیرغربی که بخشی از تجهیزات را فراهم می‌کردند، با سختی بیشتری مواجه شوند و این به معنی افت ظرفیت Training مدل‌های یادگیری عمیق، محدود شدن پروژه‌های داده‌کاوی ملی و عقب‌افتادگی در رقابت جهانی هوش مصنوعی است.»

به باور وی در این شرایط ناگزیر می‌شویم به سخت‌افزارهای نسل قدیم یا راه‌ حل‌های Open Source  توزیع‌ شده با کارایی پایین‌تر بسنده کنیم. این چنین همه این موارد در کنار هم علتکاهش ظرفیت، افزایش ریسک و افزایش قیمت خدمات ICT در سرزمین خواهد شد و قطعا موج جدیدی از مهاجریت نیروهای متخصص و جوان سرزمین را رقم خواهد زد.

این کارشناس امنیت سایبری این چنین در خصوص تاثییر تحریم‌ها در دهه‌های تازه در گفتگو با  دجیاتو گفت: «تحریم‌ها طی دو دهه تازه خسارت‌های سنگینی بر صنعت فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT) ایران داخل کرده‌اند؛ هم در حوزه فراهم سخت‌افزار و زیرساخت و هم در عرصه دسترسی به خدمات ابری، اقتصاد دیجیتال، لایسنس‌ها و این چنین حمایتو گارانتی محصولات. در سال‌‎های تازه هم در تامین GPU برای تشکیل ظرفیتهای پردازشی برای هوش مصنوعی صدمه بسیاری دیده‌ایم و این صدمه علتعقب ماندگی ما در فناوری های روز در قیاس با دیگر کشورها شده است. به اختصاصی در دوره‌ای که کشورهای منطقه با شتاب زیاد در حال حرکت به سمت فناوری‌های روز همانند هوش مصنوعی می باشند جبران این عقب افتادن‌ها در آینده زیاد سخت خواهد می بود.»