عظمت جهان از نگاه تلسکوپ اقلیدس: نمایش ۲۶ میلیون کهکشان در اولین داده‌ها_تونل زمان

تلسکوپ فضایی اقلیدس با ثبت تصاویری شگفت‌انگیز، ۲۶ میلیون کهکشان را به عکس کشیده است که برخی از آن‌ها حداکثر تا ۱۰٫۵ میلیارد سال نوری از ما فاصله دارند.

اقلیدس در ژوئیه‌ی ۲۰۲۳ توسط سازمان فضایی اروپا (ESA) به فضا پرتاب شد و در نوامبر همان سال، نخستین تصاویر خود را به زمین ارسال کرد. در طی یک مأموریت شش‌ساله، این تلسکوپ قادر خواهد می بود نزدیک به یک‌سوم آسمان را به عکس بکشد و دقیق‌ترین نقشه سه‌بعدی از کیهان را که تا بحال به وجود آمده، خلق کند. بعد از پایان این پروژه، نقشه‌ی حاصله به ما پشتیبانی خواهد کرد تا حرکت «ماده تاریک» و «انرژی تاریک» را در مقیاس‌های کیهانی بهتر فهمیدن کنیم.

به نقل از نیوساینتیست، سازمان فضایی اروپا به تازگی اولین داده‌های کلان‌مقیاس خود را از این مأموریت انتشار کرده است که با سه «میدان عمیق» اغاز می‌بشود؛ یعنی مناطقی که تلسکوپ با دقت بیشتری نسبت به دیگر نقاط آسمان، به آن‌ها چشم می‌دوزد. این سه نقطه تنها ۶۳ درجه مربع از آسمان را نشان خواهند داد. این مقدار مساحت با ناحیه‌ای برابری می‌کند که ماه کامل ۳۰۰ برابر آن را پوشانده است. در سال‌های آینده، تلسکوپ بین ۳۰ تا ۵۲ بار از این مناطق عبور خواهد کرد و تصاویری هر چه دقیق‌تر اراعه خواهد داد.

«ویل پرسیوال»، محقق دانشگاه واترلو در کانادا، اظهار می‌کند که مجموعه جاری تصاویر کمتر از نیم‌درصد از آن چیزی است که تلسکوپ در طول مأموریت خود جمع‌آوری خواهد کرد. بااین‌حال، آن‌ها هم چنان اطلاعات بسیاری برای پژوهشگران فراهم می‌کنند.

پرسیوال می‌افزاید: «برای تعداد بسیاری از کهکشان‌های منفرد و ویژگی‌های آن‌ها، زمان‌های علمی بسیاری وجود دارد، چرا که هیچ‌کس پیش‌تر بازدید فضایی به این شکل در نواحی نزدیک فروسرخ و نور مرئی انجام نداده است.» او این چنین می‌گوید: «کیفیت این تصاویر به اندازه تلسکوپ فضایی هابل (HST) نیست، اما زیاد نزدیک است و ما تنها اجرام منفرد را مقصد نمی‌گیریم، بلکه در حال انجام یک بازدید جامع هستیم.»

محققان از داده‌های پروژه‌ی اقلیدس برای شناسایی صدها لنز گرانشی قوی منفعت گیری کرده‌اند. این اتفاق وقتی رخ می‌دهد که نیروی گرانش جسمی پیش‌عرصه، نور کهکشانی دوردست را منحرف و اشکالی قوسی یا حتی حلقه‌ای کامل تشکیل می‌کند.

پیش از این، دانشمندان ناچار بودند لنزهای گرانشی را به‌صورت جداگانه جستجو کنند و با نشانه‌گیری تلسکوپ فضایی هابل به سمت آن‌ها، تصاویر زیاد تر جمع‌آوری کند. اما اکنون، ستاره‌شناسان قادرند با جست‌و‌جوی داده‌های اقلیدس، تعداد بسیاری از این لنزها را به‌طور همزمان شناسایی کنند و به این ترتیب، بینش‌های جدیدی درمورد تکامل کهکشان‌ها و جهان به‌دست آورند.

داده‌های منتشرشده تا بحال فقط نمایانگر یک هفته از تصاویر اقلیدس می باشند؛ اما حجم آن‌ها مجموعاً به نزدیک به ۳۵ ترابایت می‌رسد که معادل ۲۰۰ روز پخش ویدیو با کیفیت بالا است. مجموعه بعدی داده‌ها که قرار است اواخر سال آینده انتشار بشود، معادل یک سال تصاویر است که ۲۰۰۰ درجه مربع را پوشش می‌دهد و به بیشتر از ۲۰۰۰ ترابایت فضای ذخیره‌سازی نیاز دارد.

بازدید هر کهکشان به‌صورت دستی امکان پذیر بیشتر از صد سال زمان ببرد، به این علت برای تسریع این فرآیند از هوش مصنوعی منفعت گیری شده است. «میک والمسلی» از دانشگاه تورنتو می‌گوید: «ما قادر خواهیم می بود در عرض چند هفته و نه چند سال. سوالات تازه نقل کنیم.»