صفحه اقیانوسی باستانی از دوران پانگه‌آ، در ایران و عراق درحال گسستگی است_تونل زمان

محققان می‌گویند یک صفحه‌ی زمین‌ساختی اقیانوسی که زمان‌ها پیش ناپدید شده می بود، اکنون به اعماق گوشته‌ی زمین فرو می‌رود و پوسته‌ی بالایی را با خود به پایین می‌کشد. با‌این‌حال، این صفحه در زیر کوه‌های زاگرس در عراق نیز درحال گسستگی است و در نتیجه بخشی از سختی داخل بر پوسته‌ی بالایی را افت می‌دهد.

تحقیقات تازه مشخص می کند که روال گسستگی صفحه‌ی اقیانوسی به گمان زیاد قبلاً در سمت غربی رشته‌کوه زاگرس، یعنی منطقه‌ی کردستان عراق در مجاورت ترکیه، رخ داده است و این شکاف اکنون به سمت شمال غربی ایران در حال گسترش است. این صفحه بر توپوگرافی منطقه، به‌اختصاصی در شکل‌گیری زاگرس و دشت‌های اطراف، تاثییر می‌گذارد.

محققان در مطالعه‌ی تازه که در مجله‌ی Solid Earth انتشار شده، توضیح خواهند داد اگرچه اتفاق‌ی گسستگی پوسته به‌طور مستقیم در سطح زمین قابل مشاهده نیست، نشان خواهند داد که گوشته و پوسته چطور با هم کار می‌کنند تا توپوگرافی زمین را شکل دهند.

رناس کوشناو، محقق زمین‌شناسی دانشگاه گوتینگن آلمان، در بیانیه‌ای او گفت: «این صفحه از زیر، منطقه را به سمت پایین می‌کشد.» با بسته‌شدن اقیانوس نئوتتیس، پوسته‌ی اقیانوسی آن به زیر قاره‌ی اوراسیا فرو رفت. در این فرایند قسمت قاره‌ای صفحه‌ی عربستان که زیربنای عراق و عربستان سعودی امروزی است، به عقب کشیده شد و در نهایت با اوراسیا برخورد کرد. این برخورد علتشکل‌گیری کوه‌ها شد که با سختی خود پوسته‌ی اطراف را فشرده و یک فرورفتگی تشکیل کردند.

در طول میلیون‌ها سال، کوه‌ها دچار فرسایش شدند و رسوبات آن‌ها فرورفتگی ایجادشده را پر کردند و در نتیجه، دشت بین‌النهرین، جایی که رودخانه‌های دجله و فرات جریان دارند، شکل گرفت.

کوشناو و همکارانش دریافتند که در سمت جنوب شرقی دشت بین‌النهرین، لایه‌ای‌ ضخیم و غیرعادی از رسوبات به عمق سه تا چهار کیلومتر وجود دارد. آن‌ها با نقشه‌برداری از منطقه و منفعت گیری از مدل‌سازی کامپیوتری، فهمید شدند که وزن کوه‌ها به تنهایی نمی‌تواند این چنین فرورفتگی عمیقی را توضیح دهد. در عوض، اشکار شد که این منطقه هم چنان تحت تأثیر کشش ناشی از باقی مانده صفحه‌ی اقیانوسی نئوتتیس است که به داخل گوشته فرو می‌رود و همزمان در حال گسستگی و تکه‌تکه شدن است.

کوشناو توضیح می‌دهد: «در نزدیکی ترکیه، این فرورفتگی رسوبی زیاد کم‌عمق‌تر می‌بشود که مشخص می کند صفحه‌ی اقیانوسی در این قسمت شکسته شده و نیروی کشش رو به پایین در این ناحیه افت یافته است.»

به حرف های‌ی محققان، فهمیدن حرکات پوسته می‌تواند به جستجوی منبع های طبیعی همانند آهن، فسفات و مس که در سنگ‌های رسوبی راه اندازی خواهد شد پشتیبانی کند. این چنین، گسل‌هایی که در تاثییر برخورد صفحات عربی و اوراسیایی به وجود آمده‌اند، از جمله عوامل تشکیل زمین‌لرزه‌های بزرگ و مرگبار در این منطقه می باشند.